Venus in beeld, 16 januari 2017

Hoogste tijd om weer eens iets te melden op onze website. We hebben zeker niet stil gezeten. Het nieuwe seizoen 2016-2017 is begin oktober weer van start gegaan en we hebben al diverse maandagavonden bij mooi helder weer van de sterrenhemel kunnen genieten. En ook één van de drie potentiële vrijdagse kijkavonden was het raak, prachtig helder en gekeken vanaf een iets donkerder plek dan vanaf de school.
Afgelopen maandag, 16 januari 2017 was het alweer redelijk helder (en koud!). Afgelopen weken zal bijna iedereen wel gezien hebben dat er aan het begin van de avond een erg heldere “ster” staat in het zuidwesten. Dat is onze zusterplaneet Venus die op haar rondje rond de zon ons door de “binnenbocht” langzaam inhaalt (op onderstaand tekeningetje van links naar rechts).  Rondom is weergegeven hoe we Venus zien vanaf de aarde, de zgn. schijngestalten.

Als de zichtlijn vanaf de aarde naar Venus raakt aan haar baan staat Venus voor ons het verst van de zon af gericht: de Grootste Oostelijke Elongatie (GOE). Theoretisch is de fase van Venus op het moment van GOE precies 50% ofwel precies voor de helft verlicht en met een rechte terminator (de grenslijn tussen licht en donker). In 1793 ontdekte de Duitse astronoom Johann Schröter dat de 50% fase al optrad enkele dagen vóór het bereiken van de GOE en dus eigenlijk de waargenomen fase kleiner is dan de theoretische. Voor ons heeft een van onze leerlingen maandagavond met eigen telescoop en webcam een video opname gemaakt van Venus. Uit de beste van 4000 frames ontstonden na passen (wegwerken van bewegingen) en stapelen (wegwerken van ruis) de onderstaande foto’s met oorspronkelijk 480×640 pixels. Daaruit werd (voor de website) een deel van 75×75 pixels genomen en omgezet naar 300×300 pixels. De foto met de lagere belichting werd iets “opgekrikt” met +30 helderheid en +30 contrast (in Photoshop). Voor nog veel meer over het waarnemen van Venus door een telescoop zie bijv. http://www.nakedeyeplanets.com/venus-telescope.htm

We zagen Venus (op maandag 16 jan. 2017) met een fase van duidelijk minder dan 50%
De grootste oostelijke elongatie was 12 januari 2017, 14:18, 47,1o van de zon en 24,6” groot (zie bijv. http://hemel.waarnemen.com/venus/venus_elongaties_2001-2050.html)
Onze opname was dus 4 dagen na de grootste oostelijke elongatie. Een fase van iets minder dan 50% is daarom verklaarbaar maar het lijkt wel wat veel voor slechts 4 dagen. Als we het bovengenoemde Schröter-effect mee in beschouwing nemen wordt het al een stuk aannemelijker. Zo te zien waren we zelf getuige van dit Schröter-effect. O.a. in een publicatie uit 1996 wordt verklaard dat dit effect samenhangt met hoe het zonlicht wordt verstrooid en gereflecteerd door de zeer dichte Venus atmosfeer. [A. Mallama, Schroeter’s Effect and the twilight model for Venus , Journal of the British Astronomical Association, vol.106, no.1, p.16-18]

Behalve deze mooie Venus-opname viel er nog veel meer te zien en met de kijker in de koepel zagen we nog Mars, open sterrenhopen M35 en M37 en de Orion nevel. De seeing viel tegen maar de trapeziumsterren waren goed te zien.

Een mooie avond met dank aan Raoul voor de foto’s en Hans voor het attenderen op het Schröter-effect.